Những động thái của miền Bắc trong năm 2013 open the window of AOD

Trong năm 2013, Bình Nhưỡng đã nhiều lần uy hiếp tình hình trên bán đảo Hàn Quốc. Tháng 2 vừa qua, sóng gió nổi lên trong mối quan hệ liên Triều khi Bắc Triều Tiên tiến hành vụ thử nghiệm hạt nhân thứ ba. Sức công phá của vụ thử nghiệm thứ ba này lên đến 6.000-7.000 tấn, bằng một nửa sức công phá của quả bom nguyên tử mà Mỹ ném xuống thành phố Hiroshima của Nhật Bản vào năm 1945, đồng thời cao hơn nhiều so với các lần thử nghiệm thứ nhất và thứ hai vào năm 2006 và 2009 trước đó. Sau sự kiện trên, Liên hợp quốc đã ra nghị quyết trừng phạt Bắc Triều Tiên. Miền Bắc phản đối quyết liệt nghị quyết này của Liên hợp quốc, tuyên bố tình trạng chiến tranh, thậm chí phá bỏ Hiệp định đình chiến từng được ký kết vào ngày 27/7/1953, khiến tình hình bán đảo Hàn Quốc trở nên căng thẳng tột độ. Sau đây là giải thích của tiến sỹ Jang Yong-seok, Viện nghiên cứu Hòa bình thống nhất, trường Đại học quốc gia Seoul:

Tiến sỹ Jang Yong-seok: Tháng 12 năm ngoái, Liên hợp quốc từng đưa ra nghị quyết trừng phạt Bình Nhưỡng sau sự kiện nước này phóng tên lửa tầm xa. Miền Bắc đã phản ứng đáp trả bằng vụ thử nghiệm hạt nhân thứ ba và việc tuyên bố tình trạng chiến tranh trên bán đảo Hàn Quốc. Nếu xét ở phương diện kỹ thuật thì trong lần thử nghiệm thứ ba này, Bình Nhưỡng đã phần nào cho thấy được uy lực hạt nhân của mình, khiến cộng đồng quốc tế phải lo ngại về khả năng sở hữu và sản xuất vũ khí hạt nhân của miền Bắc. Tôi nghĩ rằng Bình Nhưỡng đã đạt được mục đích là phô trương năng lực hạt nhân thông qua vụ thử nghiệm này.

Trong bối cảnh đó, ngày 30/3, viện cớ phản đối cuộc tập trận chung Hàn-Mỹ, Bắc Triều Tiên đã đe dọa dừng hoạt động của khu công nghiệp liên triều Gaesung, vốn là biểu tượng cho sự hợp tác kinh tế giữa hai miền Nam-Bắc. Miền Bắc tuyên bố cấm nhân viên người Hàn ra vào khu công nghiệp, đồng thời rút toàn bộ lao động của mình đang làm việc tại đây. Tới lượt Chính phủ Hàn Quốc cũng từ chối đối thoại và đưa ra quyết định quan trọng là yêu cầu các doanh nghiệp nước mình rút về nước. Tuy nhiên, khi các doanh nghiệp đóng tại khu công nghiệp tuyên bố sẽ rút toàn bộ trang thiết bị của mình ra khỏi khu công nghiệp thì ngay lập tức miền Bắc thay đổi thái độ. Kết quả là cơ chế họp cấp chuyên viên giữa hai miền được nối lại vào ngày 1/7. Trong cuộc họp lần thứ bảy, hai miền đã thống nhất được những nội dung liên quan tới việc đơn giản hóa thủ tục ra vào khu công nghiệp và đưa ra quy định mới về việc ra vào khu này vào bất cứ lúc nào trong ngày sau khi đã đăng ký. Tới ngày 14/8, tức gần bốn tháng sau khi bị đóng cửa, khu công nghiệp liên Triều Gaesung đã hoạt động trở lại bình thường. Tiến sỹ Jang Yong-seok giải thích về những bước tiến này trong mối quan hệ hai miền:

Tiến sỹ Jang Yong-seok: Khu công nghiệp liên Triều Gaesung là thành quả của Tuyên bố chung liên Triều ngày 15/6/2000, được ký kết trong cuộc hội đàm thượng đỉnh giữa cố Chủ tịch miền Bắc Kim Jong-il và cố Tổng thống Hàn Quốc Kim Dae-jung. Nhà lãnh đạo miền Bắc hiện nay là Kim Jong-un vốn luôn quán triệt quan điểm đường lối lãnh đạo của mình là thực hiện theo di huấn của cha mình là cố Chủ tịch Kim Jong-il. Việc đe dọa đóng cửa khu công nghiệp này có thể coi là đi ngược lại với chủ trương trên của ông Kim Jong-un. Từ đó có thể thấy được sự bất ổn trong nội bộ miền Bắc, cũng như việc điều chỉnh đường lối chưa được thống nhất. Miền Bắc từng tuyên bố rút toàn bộ người lao động ra khỏi khu công nghiệp liên triều Gaesung, nhưng tới tháng 6 lại đề xuất tổ chức hội đàm với Hàn Quốc. Đây lại là một trường hợp điển hình nữa cho thấy sự bất ổn và yếu kém trong đường lối, chính sách của Bình Nhưỡng. Rốt cuộc là vào tháng 8, khu công nghiệp đã quay trở lại hoạt động bình thường. Tôi nghĩ rằng như vậy cũng đã là may mắn rồi, bởi ít nhất là hai miền vẫn chưa tới mức mất đi bàn đạp quan trọng nhất trong mối quan hệ này.

Sau đó, mối quan hệ liên Triều đã có những dấu hiệu phục hồi trở lại. Trong bài phát biểu chúc mừng nhân Ngày Quốc khánh lần thứ 68 của Hàn Quốc, Tổng thống Park Geun-hye đề xuất tổ chức lại chương trình đoàn tụ gia đình bị ly tán và Bắc Triều Tiên đã có phản ứng tích cực. Sau đó, hai bên tổ chức cuộc họp cấp chuyên viên để thảo luận về vấn đề này. Hai miền đã thống nhất việc tổ chức cuộc gặp mặt trực tiếp tại núi Geumgang, Bắc Triều Tiên vào ngày 25/9 và cuộc gặp qua video vào tháng 10. Chương trình đoàn tụ gia đình bị ly tán vốn đã bị gián đoạn suốt từ năm 2010. Tuy nhiên, người dân hai miền chưa vui mừng được bao lâu thì miền Bắc đã đơn phương hoãn cuộc đoàn tụ chỉ bốn ngày trước khi sự kiện này diễn ra, khiến dư luận đặc biệt quan tâm tới nội tình ẩn chứa phía sau sự việc này. Tiến sỹ Jang Yong-seok phân tích:

Tiến sỹ Jang Yong-seok: Chương trình đoàn tụ các gia đình bị ly tán vừa là vấn đề mang tính nhân đạo, vừa mang tính chất thúc đẩy sự tiến triển trong mối quan hệ liên Triều. Nếu chương trình này diễn ra thì sẽ là một động lực quan trọng để cải thiện mối quan hệ hai miền. Bình Nhưỡng có thể coi đây là một cơ hội thúc đẩy phát triển du lịch ở khu vực núi Geumgang của nước này. Miền Bắc vốn đã liên tục đề cập tới việc mở lại các tour du lịch ở núi Geumgang để qua đó kết nối với việc mở khu trượt tuyết ở núi Masikryong, tại địa phận tỉnh Gangwon, miền Bắc. Cùng với đó là việc mở rộng du lịch ở khu vực núi Baekdu, núi Chilbo, biến nơi này trở thành đặc khu du lịch quốc tế. Do vậy, có thể thấy việc nối lại các tour du lịch ở núi Geumgang là một bước đi rất quan trọng đối với miền Bắc. Vậy mà trong khi triển vọng mở cửa lại khu du lịch đang ngày càng xấu đi, miền Bắc lại tuyên bố hủy bỏ chương trình đoàn tụ gia đình bị ly tán này. Đây lại là một thiếu sót, mâu thuẫn nữa trong nội bộ miền Bắc khi đưa ra những chính sách mang tính chiến lược.

Mặt khác, 2013 cũng là dịp kỷ niệm 10 năm tiến trình đàm phán hạt nhân sáu bên về vấn đề hạt nhân Bắc Triều Tiên. Các quốc gia tham gia đàm phán, trong đó có Mỹ và Trung Quốc, đã cho thấy nhiều động thái tích cực nhằm nối lại tiến trình này. Đặc biệt, Trưởng đoàn đàm phán hạt nhân sáu bên của Trung Quốc Vũ Đại Vĩ đã thăm Bình Nhưỡng trong tháng 11 vừa qua. Dư luận cũng quan tâm đến chuyến thăm của Đặc phái viên Mỹ phụ trách chính sách Bắc Triều Tiên Glyn Davies tới ba quốc gia là Hàn Quốc, Trung Quốc và Nhật Bản. Trong đầu năm nay, Bình Nhưỡng đã phá vỡ Tuyên bố chung hạt nhân 19/9/2005. Tới tháng 5 vừa qua, sau chuyến thăm Trung Quốc của Tổng cục trưởng Tổng cục chính trị quân đội Bắc Triều Tiên Choe Ryong-hae, nhiều ý kiến cho rằng rất có khả năng đàm phán hạt nhân sáu bên sẽ được nối lại. Tiến sỹ Jang Yong-seok phân tích:

Tiến sỹ Jang Yong-seok: Một trong những lý do miền Bắc đề xuất tiến hành hội đàm về vấn đề phi hạt nhân hóa là nhằm giải tỏa căng thẳng dâng cao sau vụ thử nghiệm hạt nhân thứ ba của nước này. Tuyên bố này cũng nhằm một mục đích khác là củng cố vị thế quốc gia sở hữu hạt nhân của Bắc Triều Tiên. Tôi nghĩ rằng, Trung Quốc cũng đã thực hiện được vai trò trung gian của mình trong vấn đề hạt nhân Bắc Triều Tiên. Điều kiện để tiến hành cuộc hội đàm như đề xuất của miền Bắc là nước này phải dừng toàn bộ các hoạt động liên quan tới hạt nhân. Tuy nhiên, miền Bắc vẫn khăng khăng giữ thái độ cứng rắn, do vậy, những nỗ lực của Trung Quốc nhằm nối lại đàm phán hạt nhân sáu bên khó lòng có thể đạt tới thành quả như mong đợi. Xét cho cùng, bối cảnh hiện tại so với bối cảnh của tháng 1 đầu năm nay hầu như không có bất cứ tiến triển nào. Trong suốt quá trình đó, miền Bắc đã cho tái khởi động lò phản ứng hạt nhân công suất 5MW tại cơ sở hạt nhân Yongbyun, tỉnh Bắc Pyeongan, càng cho thấy ý đồ của nước này trong việc gia tăng năng lực sản xuất hạt nhân.

Gần đây, miền Bắc đã thanh trừng ông Jang Song-thaek, chú của nhà lãnh đạo miền Bắc Kim Jong-un. Hãng thông tấn trung ương Triều Tiên (KCNA) đưa tin, hôm 12/12 vừa qua, phiên tòa quân sự đặc biệt của Cục bảo vệ an ninh quốc gia miền Bắc đã ra quyết án tử hình với ông Jang Song-thaek, cựu Phó chủ tịch Ủy ban Quốc phòng Bắc Triều Tiên. Thông qua việc thanh trừng này, Chủ tịch thứ nhất Ủy ban Quốc phòng Bắc Triều Tiên Kim Jong-un muốn tạo dựng sự ổn định cho thể chế của mình, đồng thời răn đe những đối tượng có mưu đồ lật đổ chế độ, ngay cả đối với người thân trong gia đình mình. Nhiều chuyên gia cho rằng ông Kim Jong-un đã xây dựng được thể chế một người lãnh đạo duy nhất. Tiến sỹ Jang Yong-seok, Viện nghiên cứu Hòa bình thống nhất, trường Đại học quốc gia Seoul đưa ra nhận xét về bối cảnh hiện nay:

Tiến sỹ Jang Yong-seok: Tôi nghĩ rằng, việc thanh trừng ông Jang Song-thaek là kết quả ý đồ của ông Kim Jong-un trong việc loại trừ những thế lực có âm mưu làm phản, các bè phái trong nội bộ miền Bắc, củng cố quyền lực lãnh đạo duy nhất cho bộ máy của mình. Đồng thời, việc thanh trừng này cũng có thể do ảnh hưởng của những thế lực khác vốn muốn loại bỏ ông Jang Song-thaek từ lâu. Đây có thể là những thế lực rất mạnh. Có khả năng ông Kim Jong-un đã phải cân nhắc rất cẩn trọng khi đối mặt với những thế lực này. Trong khi người dân miền Bắc kỳ vọng vào sự phát triển kinh tế thì chính quyền nước này lại không ngừng gia tăng áp bức về chính trị. Phản ứng của người dân miền Bắc ra sao cũng là vấn đề đáng được quan tâm. Mặc dù ông Jang Song-thaek đã bị loại trừ, nhưng nhiều khả năng sẽ xuất hiện những thế lực mạnh khác. Chúng ta cần phải xem xét cẩn trọng hơn ý đồ củng cố quyền lực của ông Kim Jong-un và các khả năng khác có thể xảy ra.

Năm 2013 có thể nói là một năm đầy biến động, căng thẳng và sóng gió trong mối quan hệ liên Triều, cũng như tình hình trên bán đảo Hàn Quốc. Vấn đề đặt ra với chính phủ Hàn Quốc hiện nay là kiểm soát được cục diện, không để những động thái thay đổi trong nội bộ của miền Bắc ảnh hưởng tới tình hình chung.