Irak tan vỡ : Trách nhiệm của Obama hay Bush ?

Theo RFI
Trọng Thành
Thứ sáu 20/6/2014

Irak bên bờ tan vỡ là chủ đề chính được nhiều báo Pháp quan tâm. Le Monde chạy trên trang nhất hàng tựa « Obama hay Bush : Ai đã làm mất Irak ? ». Trong hồ sơ này, tờ báo lớn của nước Pháp đề cập đến một loạt chủ đề như : sự chỉ trích của phe bảo thủ nhắm vào đương kim Tổng thống 11 năm sau cuộc chiến do George Bush phát động, phản ứng dè dặt của Barack Obama trong việc hỗ trợ quân sự đối với Irak…Đặc biệt trong hồ sơ này của Le Monde có bài phân tích « Irak, 34 năm bất hạnh », phác họa lại lịch sử của tấn thảm kịch.
Cuộc tổng tấn công của lực lượng vũ trang thuộc cái gọi là « Nhà nước Hồi giáo tại Irak và Trung Đông » khiến một loạt các cựu lãnh đạo của chính phủ thuộc đảng bảo thủ Hoa Kỳ đồng loạt lên tiếng. Nguyên Phó tổng thống Mỹ Dick Cheney (được mệnh danh là « siêu diều hâu ») chế giễu Barack Obama nói chuyện về « biến đổi khí hậu », trong lúc tình hình đang « máu chảy đầu rơi » tại Irak. Phe bảo thủ Hoa Kỳ tự cho rằng hoàn toàn không dính líu gì đến tình trạng hỗn loạn tại quốc gia Trung Đông này. Lập luận của họ là Irak vốn đã « ổn định, an toàn và vận hành bình thường », khi Barack Obama lên nắm quyền, và chê trách Tổng thống Obama đã ra lệnh rút quân quá sớm khỏi Irak, bất chấp các cảnh báo.
Trên thực tế, hai phần ba người Mỹ cho rằng, việc tấn công Irak theo quyết định của chính quyền Bush là « một sai lầm ». Không khí hiện nay đang trở nên căng thẳng như nhiều năm về trước, khi phe chống chiến tranh đối đầu quyết liệt với phe chủ trương can thiệp quân sự. Liên minh ủng hộ hòa bình Answer (Act Now to Stop War and End Racism) tại Hoa Kỳ kêu gọi biểu tình hôm nay và ngày mai, chống can thiệp bằng ném bom, đồng thời phản đối việc Washington gửi 275 quân nhân tới Bagdad.
Hiện tại, ủng hộ một can thiệp quân sự chỉ là chủ trương của phe « tân bảo thủ » trong chính quyền Mỹ. Trong chuyến công du tại Colombia, Phó tổng thống Joe Biden nhắc lại rằng, Nhà Trắng « hy vọng các nhân nhượng chính trị (của Bagdad), để đổi lại các trợ giúp từ Hoa Kỳ ». Người phát ngôn của chính phủ Mỹ cho biết : « không có giải pháp quân sự cho phép giải quyết các vấn đề của Irak ».
Xung đột Irak : Obama ưu tiên giải pháp ngoại giao
Về khả năng can thiệp Mỹ, Les Echos có bài « Irak : Obama ưu tiên giải pháp ngoại giao so với quân sự ». Trong bối cảnh Irak đang bên bờ tan vỡ, khả năng hình thành một Nhà nước Hồi giáo thánh chiến là hoàn toàn có thể xảy ra, Tổng thống Hoa Kỳ cử một lực lượng 300 binh sĩ tới Irak, đề phục vụ trước hết cho hoạt động tình báo và cố vấn, và tuyên bố sẵn sàng có « hành động có trọng điểm », sau khi tham khảo ý kiến Quốc hội.
Ngoại trưởng Hoa Kỳ John Kerry, đang công du trong vùng, nhận định : Người Irak phải vượt qua khác biệt, để tự tìm ra giải pháp với nhau. Cũng như Hoa Kỳ, Pháp có quan điểm là xung đột tại Irak phải được giải quyết bằng con đường chính trị. Thông cáo của Tổng thống Pháp khẳng định « cần phải thành lập nhanh chóng một chính phủ đoàn kết quốc gia », bao gồm các bên (Sunni, Shia và Kurdistan). Điều này cũng có nghĩa là phải tránh đất nước bị chia thành ba miền, và kêu gọi sự hỗ sợ các quốc gia láng giềng hỗ trợ cho giải pháp một Liên bang Irak mới. Việc hỗ trợ các nhóm đối lập tại Syria cũng được tính tới, vì cuộc chiến hiện nay tại Irak được coi là sự tràn bờ của cuộc nội chiến Syria.
Irak : 34 năm bất hạnh
Bài phân tích quan trọng của Le Monde « Irak, 34 năm bất hạnh » vạch rõ những cội nguồn sâu xa của tình trạng xung đột, với những hệ quả khó lường được tại quốc gia Trung Đông này. Theo nhà phân tích Alain Frachon, những câu hỏi mà giới chính trị, cả tả và hữu đặt ra hiện nay ở Hoa Kỳ và Anh Quốc về ai chịu trách nhiệm trong sự tan rã của một trong những quốc gia hùng mạnh nhất vùng Cận Đông che khuất một thực tế tàn khốc. Đó là từ 34 năm qua, Irak chỉ biết đến chiến tranh, trong và ngoài nước, tôn giáo và phi tôn giáo, chủ động và thụ động.
Irak là quốc gia do đế chế Anh thành lập bao gồm ba bộ phận, người Kurdistan, người Ả Rập theo hệ phái Sunni và người Ả Rập theo hệ phái Shia trên đống hoang tàn của đế chế Ottaman vào năm 1921. Theo nhà chính trị học Pierre-Jean Luizard, Irak là Nhà nước « được dựng lên để chống lại chính xã hội của mình ». Đời sống chính trị tại Bagdad trước 1979 chưa bao giờ bình yên, nhưng kể từ 1979 trở đi quốc gia này thực sự rơi vào địa ngục, sau khi Saddam Hussein lên nắm quyền, cùng lúc với cuộc cách mạng Hồi giáo tại Iran.
Chế độ của Hussein, với nòng cốt là đảng Baas của người Sunni - vừa thành công về kinh tế, xã hội, vừa hết sức độc tài về chính trị - là một « sản phẩm lai ghép » giữa một chủ nghĩa dân tộc Ả Rập và một chủ nghĩa thế tục cấp tiến. Chế độ này đã loại trừ người Shia và thanh trừng người Kurd.
Cuộc chiến tranh kéo dài 8 năm (kết thúc năm 1988) với nước Iran Hồi giáo, khiến nước Irak « vô thần »không thể gượng dậy. Bị các quốc gia quân chủ vùng Vịnh từ chối giúp đỡ tài chính, Irak trả thù bằng cách tấn công Koweit. Để rồi từ đó, bi kịch nối tiếp bi kịch, với hai lần can thiệp của quân đội Mỹ dưới chính quyền thuộc phe bảo thủ. Hai lần can thiệp bị rất nhiều chỉ trích. Thực tế cho thấy Saddam Hussein không sở hữu vũ khí hạt nhân, không có liên hệ với Al-Qaida, hay cuộc khủng bố 11/09/2001, như nguyên Tổng thống « Bush con » cáo buộc. Theo nhà phân tích của Le Monde, « cuộc chiếm đóng (Irak của chính quyền Bush) làm tan rã những gì sót lại của Nhà nước Irak, khiến Al-Qaida phục sinh và đưa những người Shia cực đoan nhất lên nắm quyền ». Sau khi người Mỹ rút, đối đầu giữa hai cộng đồng Sunni và Shia ngày càng gia tăng. Sự sụp đổ của Nhà nước Irak khiến các chia rẽ tôn giáo càng trở nên quyết liệt, như những gì diễn ra tại Syria. « Tương lai của Irak sẽ còn là chiến tranh », nhà bình luận tỏ ra hết sức bi quan.