Tin biển Đông – 25/07/2016
Asean ‘vừa mạnh vừa yếu’ về Biển Đông
chung hay không trong Hội nghị các Bộ trưởng Ngoại giao tại Vientiane, Lào, đặt ra các câu hỏi trong giới quan sát về điểm yếu của Asean cũng như nguy cơ ‘đứng bên lề’ của vấn đề Biển Đông.
Bộ trưởng Ngoại giao Thái Lan Don Pramudwinai nói với giới phóng viên sau phiên họp khẩn cấp rằng vấn đề Biển Đông không hề được thảo luận, theo hãng tin AP đưa từ hội nghị sáng 25/7.
Tuy nhiên, ông Don Pramudwinai cũng nói Asean cuối cùng cũng sẽ ra thông cáo chung, nhưng từ chối cho biết liệu thông cáo này có đề cập gì đến vấn đề Biển Đông và Trung Quốc hay không.
Trả lời BBC Tiếng Việt từ Manila, thẩm phán Tòa tối cao Philippines, ông Antonio Carpio nhận định:
“Trước hết, Asean là một tổ chức hội nhập kinh tế, không phải một đồng minh quân sự hay an ninh. Asean thậm chí không có cơ chế giải quyết xung đột với các tranh chấp chủ quyền trong khu vực Asean.
Thứ hai, Asean vận hành bằng sự đồng thuận nhất trí, và vì thế Asean cũng mạnh mẽ ngay tại điểm mà nó yếu nhất.
Thứ ba, không phải tất cả các quốc gia trong khối Asean đều nằm trong tranh chấp trên Biển Đông, và một số quốc gia không có tranh chấp còn lệ thuộc nặng nề vào sự hỗ trợ kinh tế từ Trung Quốc.
Ba yếu tố đó sẽ luôn khiến Asean phải đấu tranh để tìm được vị thế chung khi đối mặt với sự bành trướng về hàng hải và chủ quyền của Trung Quốc trên Biển Đông.”
‘Giải pháp’
“Giải pháp tốt nhất cho những nước có xung đột, đó là Philippines, Việt Nam, Malaysia, Brunei và Indonesia sẽ đưa ra tuyên bố chung của riêng họ, như chấp thuận phán quyết của tòa trọng tài là đường chín đoạn là phi pháp theo UNCLOS và không có thực thể nào trên quần đảo Trường Sa tạo ra vùng đặc quyền kinh tế.”
“Nếu không, Campuchia hay Lào, những nước không có tranh chấp chủ quyền, sẽ luôn có thể giữ toàn bộ khối Asean làm con tin trong vấn đề tranh chấp Biển Đông,” thẩm phán Carpio nói với BBC Tiếng Việt.
Còn ông Malcolm Cook, một nhà phân tích từ Viện nghiên cứu Đông Nam Á tại Singapore, nói với AP:
“Dĩ nhiên, Campuchia đã làm tê liệt Asean… làm tổn thương sự đoàn kết, gắn kết, phù hợp và uy tín của Asean.”
“Nó làm Asean đứng ra ngoài lề, chứ không còn ở trong trung tâm của vấn đề nữa.”
“Với Lào và Campuchia, họ rõ ràng coi mối quan hệ với Trung Quốc là quan trọng hơn vị trí thành viên của mình trong Asean và sẵn sàng làm tổn thương Asean để củng cố quan hệ của mình với Trung Quốc,” ông Malcolm Cook nhận định.
‘Tổn thương nghiêm trọng’
Nhà nghiên cứu Tang Siew Mun thì viết trên tờ Today online của Singapore:
“Rõ ràng, sự đoàn kết của Asean đã bị tổn thương nghiêm trọng, nhưng đây là một viên đạn xứng đáng. Đồng thời, sự phát triển gần đây làm dấy lên câu hỏi về định hướng chiến lược và tương lai của Asean, trong trường hợp khối này không thể tạo ra những thảo luận uy tín hoặc có vai trò trong các vấn đề nghiêm trọng thì nhiều người sẽ xem xét lại về điểm sáng trong nội bộ khối này.”
Ông Tang Siew Mun, nhà nghiên cứu tại Viện ISEAS-Yusof Ishak, Singapore cũng cho hay:
“Asean là một tổ chức, không phải là một hội đoàn bình dân. Campuchia cần hiểu rõ nếu ngăn cản Asean để làm vừa lòng Trung Quốc, việc đó rõ ràng sẽ ảnh hưởng đến sự sống còn của Asean trên bất cứ phương diện nào với các vấn đề và thử thách trong khu vực.
“Campuchia phải quyết định tương lai của mình đi với Asean hay với người hàng xóm giàu có và to lớn hơn. Asean cũng sẽ nên xem xét tương lai của mình sẽ tốt hơn nếu có hay không có Campuchia,” ông nói với tờ Today Online của Singapore.
Trong khi đó, tờ Tuổi Trẻ tại Việt Nam trích dẫn lời Giáo sư Thitinan Pongsudhirak, giám đốc Viện nghiên cứu an ninh và quốc tế, khoa khoa học chính trị tại ĐH Chulalongkorn (Thái Lan) nói:
“Điều then chốt sẽ là trong bản tuyên bố chung có từ ngữ nào nói về tuân thủ luật pháp quốc tế hay không. Tôi cho rằng các ngoại trưởng ASEAN cuối cùng sẽ có một tuyên bố khái quát và mơ hồ khi ám chỉ về Biển Đông mà không hề thừa nhận phán quyết của Tòa trọng tài.”
Nhưng tờ báo này cũng trích lời một quan chức Asean rằng tại phiên họp đặc biệt bất thường sáng 25/7, các Ngoại trưởng về cơ bản đã thống nhất các văn kiện đưa vào tuyên bố chung của hội nghị, trong đó có đề cập đến tiến trình pháp lý ngoại giao để giải quyết các tranh chấp ở biển Đông, không quân sự hóa Biển Đông.
“Tuyên bố chung của Ngoại trưởng các nước ASEAN nhiều khả năng sẽ được công bố vào cuối hội nghị. Nếu không ra được tuyên bố chung thì rõ ràng đó là sự thất bại của nước chủ nhà Lào”, vị quan chức này nhấn mạnh.
Hội nghị Asean không nhắc tên Trung Quốc
Một chuyên gia từ Viện Nghiên cứu Đông Nam Á ở Singapore nói Campuchia đã đặt quan hệ với Trung Quốc cao hơn với các thành viên khác trong Asean, khi nước này ngăn cản để hội nghị tại Lào khó ra tuyên bố chung.
Ông Malcolm Cook, nhà phân tích từ Viện Nghiên cứu Đông Nam Á (ISEAS) tại Singapore nói với BBC tiếng Việt:
“Rõ ràng ông Hun Sen đã đặt quan hệ tốt với Trung Quốc bên trên vị trí thành viên của mình trong khối Asean và quan hệ với các thành viên Asean khác. Điều này đặc biệt sẽ giới hạn những gì Asean có thể nói về vấn đề Biển Đông, vì Asean là một tổ chức dựa trên sự đồng thuận và không có cơ chế trừng phạt.
Tuy nhiên, nhà nghiên cứu này cũng nhận định: “Cả Campuchia và nói xa hơn là cả Trung Quốc đều cảm thấy bị áp lực khi họ bị cáo buộc công khai là gây chia rẽ Asean. Áp lực này có thể có một chút tác dụng và có thể giúp giải thích vì sao thông cáo chung từ Hội nghị các Bộ trưởng Ngoại giao Asean lần này có đề cập đến Biển Đông nhưng không nói gì về phán quyết của tòa hôm 12/7.”
Trước câu hỏi của BBC liệu tình trạng này có làm Asean suy yếu, hay gây thêm chia rẽ, ông nhận định:
“Asean có thể cứu vãn hình ảnh bằng cách thêm vào phần đề cập đến Biển Đông trong thông cáo chung, như thế tránh được việc không thể ra tuyên bố chung vào năm 2012.”
“Tầm quan trọng chiến lược của Biển Đông ngày càng gia tăng sau phán quyết của Tòa Trọng tài Thường trực ngày 12/7, khiến thế giới tập trung quan sát phản ứng của Asean, vốn là tổ chức hàng đầu ở Đông Nam Á. Tình trạng Asean trì hoãn đưa ra phản ứng, và những tín hiệu rõ ràng cho thấy có sự bất đồng trong nội bộ trước vấn đề quan trọng này sẽ làm tổn thương uy tín của Asean.
Tuy nhiên ông Cook cũng nói: “Asean thực ra đã được cứu vãn vì không có quốc gia thành viên nào đơn phương ra thông cáo yêu cầu các bên phải tuân thủ phán quyết của tòa Trọng tài.”
“Hầu hết các nhà quan sát đều không trông đợi Asean sẽ ra một thông báo cứng rắn về phán quyết 12/7. Sau khi Philippines quyết định kiện Trung Quốc vào tháng 1/2013 và Việt Nam hoan nghênh phán quyết đã cho thấy, các quốc gia Đông Nam Á ngày càng nhìn ra bên ngoài Asean để thể hiện quan ngại của họ trước hành động của Trung Quốc ở Biển Đông hơn. ”
Nhà nghiên cứu về kinh tế, an ninh khu vực Đông Nam Á và các tổ chức trong vùng nhận định:”Việc Asean không thể ra tuyên bố gì về phán quyết của tòa hôm 12/7 đã một lần nữa cho thấy những giới hạn của tiêu chí đồng thuận của Asean.”
“Đồng thời, nó khẳng định rõ hơn niềm tin rằng Trung Quốc đang tăng cường quan hệ với các quốc gia thành viên khác của Asean như Campuchia để chia rẽ Asean trước những vấn đề hệ trọng,” ông nói với BBC Tiếng Việt.
Hôm thứ Hai 25/7, sau nhiều ngày bất đồng, hội nghị ngoại trưởng Asean tại Lào đã ra tuyên bố chung “nhẹ giọng” về Biển Đông, tránh phật lòng Trung Quốc.
Thông cáo nói Asean “nghiêm túc quan ngại” về những diễn biến trên biển gần đây “gây tổn hại niềm tin”.
Thông cáo không nhắc tên Trung Quốc.
ASEAN không thể đoàn kết trong phán quyết về Biển Đông
Các ngoại trưởng của hiệp hội Đông Nam Á đã không thể nhất trí về vấn đề biển Đông trong một tuyên bố chung của ASEAN, và bộc lộ thêm sự chia rẽ trong khối 10 quốc gia trong khu vực đang có tranh chấp chủ quyền trên biển với Trung Quốc.
Đây là cuộc họp mặt đầu tiên của ASEAN sau khi tòa trọng tài quốc tế ở La Haye ra tuyên bố bác bỏ những tuyên bố chủ quyền không có cơ sở của Trung Quốc trên hầu hết biển Đông – nổi bật là đường lưỡi bò 9 đoạn ôm trọn hải lộ chiến lược trung chuyển lượng thương mại toàn cầu trị giá 5.000 tỷ đô la mỗi năm.
Những bất đồng giữa các quốc gia thành viên, chủ yếu là giữa Philippines, Việt Nam – là 2 nước có tuyên bố chủ quyền và lớn tiếng nhất, và Campuchia – là nước có quan hệ rất chặt chẽ với Trung Quốc, theo như nguồn tin của Kyodo từ các nhà ngoại giao có thông tin trực tiếp về những thảo luận kín trong cuộc họp tại Vientiane ở Lào hôm 24/7. Theo các nhà ngoại giao, Campuchia đã kiên quyết yêu cầu các nước thành viên không nhắc tới phán quyết của tòa quốc tế chống lại Trung Quốc trong tuyên bố chung.
Do đó trong thông cáo chung ra ngày 25/7, các ngoại trưởng ASEAN đã tránh không đưa ra những chỉ trích gay gắt về tuyên bố chủ quyền rộng lớn của Trung Quốc trên biển Đông và không đề cập tới Bắc Kinh. Tuyên bố chỉ nói rằng nhóm “vẫn tiếp tục quan ngại sâu sắc về những tiến triển tiếp tục gần đây” và tái khẳng định “tầm quan trọng của việc duy trì và ủng hộ hòa bình, an ninh, sự ổn định, an toàn và tự do hàng hải trên biển và trên không phận của biển Đông.”
Vào năm 2012, Campuchia – một đồng minh thân cận của Trung Quốc và là nước chủ nhà của hội nghị này tại Phnompenh – cũng đã ngăn cản các nhà lãnh đạo ASEAN ra một tuyên bố chung.
Phán quyết của tòa trọng tài quốc tế hôm 12/7 trong đó Philippines giành thắng lợi trước Trung Quốc – một quyết định mà Bắc Kinh từ chối công nhận – đã hoàn toàn không được nhắc tới trong tuyên bố chung. Ông John Blaxland, một chuyên viên cao cấp và chuyên gia về an ninh của Trường Đại học Quốc gia Úc, nói với Victor Beattie của VOA rằng cuộc họp không chỉ là một phép thử cho ASEAN mà còn cho cả Trung Quốc.
Chuyên gia này nói các phương diện chính trị, kinh tế và xã hội của ASEAN sẽ tiếp tục nhưng trong một thế yếu hơn. Ông cho rằng tương lai của khối này hiện đang đứng trước rủi ro bởi các mối quan hệ giữa các nước có tuyên bố chủ quyền ngày càng trở nên mong manh hơn và tình thế ngày càng trở nên nguy hiểm hơn.
Ông Blaxland giải thích thêm rằng trong khi các vấn đề về hàng hải ít được Lào và Campuchia chú ý, thì các thành viên khác của hiệp hội như Việt Nam và Philippines lại có thể tìm cách tăng cường những tuyên bố hàng hải của họ thông qua các mối quan hệ mật thiết với Mỹ và các cường quốc có cùng quan điểm như Nhật, Úc và Ấn Độ.
Trung Quốc đã thể hiện được ảnh hưởng đối với khối ASEAN khi làm cho tuyên bố chung này biểu lộ sự hợp tác của Bắc Kinh trong vấn đề ủng hộ “hòa bình, ổn định, tin cậy lẫn nhau và tự chủ” về vấn đề biển Đông. Bộ trưởng ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị và các đối tác của khối ASEAN đã nhất trí như vậy trong tuyên bố chung của hội nghị lần thứ 49 của khối.
An ninh và những xung đột trên biển Đông là các vấn đề chính được thảo luận trong hội nghị kéo dài 3 ngày ở Vientiane. Tuyên bố chung ra ngày 25/7 được xem là khúc dạo đầu cho một loạt các thảo luận đến hết ngày 26/7 giữa các thành viên hiệp hội và các đối tác của khu vực bao gồm Trung Quốc, Nhật và Mỹ.
Trong khi đó, tại Bắc Kinh, cố vấn an ninh quốc gia của Mỹ Susan Rice nói với Ủy viên Quốc vụ viện Trung Quốc Dương Khiết Trì hôm 25/7 rằng Washington sẽ làm việc với Bắc Kinh về các vấn đề và những thách thức này “một cách ngay thẳng và cởi mở.”
Theo Kyodo, Reuters, VOA.
ASEAN và Trung Quốc nhắc lại lập trường cũ về Biển Đông
Nếu như ASEAN không hề nhắc đến phán quyết của Tòa án Trọng tài Thường trực La Haye về các đòi hỏi chủ quyền của Trung Quốc ở Biển Đông, thì sau cuộc họp các ngoại trưởng ASEAN với Trung Quốc, hai bên cũng đã nêu được vấn đề Biển Đông trong một tuyên bố chung ra hôm nay 25/07/2016 tại Vientiane – Lào, tuy nhiên với quan điểm lập trường chung chung không có gì mới.
Tuyên bố chung của các ngoại trưởng ASEAN và Trung Quốc khẳng định lại cam kết duy trì hòa bình và ổn định trong khu vực Biển Đông, trên tinh thần của Tuyên bố Ứng xử của các bên về Biển Đông (DOC), ra đời cách đây 4 năm trên cở sở của Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật Biển 1982 (UNCLOS) .
Tuyên bố chung có đoạn viết là các nước ASEAN và Trung Quốc « cam kết tôn trọng các quyền tự do lưu thông hàng hải và hàng không tại Biển Đông, trong khuôn khổ các nguyên tắc luật pháp quốc tế, trong đó có Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật Biển UNCLOS 1982 ».
Nội dung văn kiện chung cũng khẳng định lại rằng các bên liên quan đến tranh chấp lãnh thổ trên Biển Đông cam kết giải quyết bất đồng một cách hòa bình, không sử dụng vũ lực, thông qua đàm phán dựa trên các nguyên tác của luật pháp quốc tế. ASEAN và Trung Quốc tuyên bố sẽ cùng nhau làm việc một cách thực chất hơn nữa để tiến tới thông qua Bộ Quy tắc Ứng xử tại Biển Đông (COC).
Các ngoại trưởng ASEAN và Trung Quốc nhấn mạnh DOC là cơ sở cho tất cả các bên liên quan để duy trì hòa bình và ổn định, thúc đẩy tin cậy lẫn nhau trong khu vực. Việc duy trì hòa bình và ổn định tại Biển Đông không chỉ vì lợi ích của các nước thành viên ASEAN, của Trung Quốc mà còn cho cả cộng đồng quốc tế.
Nội dung Biển Đông được tuyên bố chung của các ngoại trưởng ASEAN và Trung Quốc đề cập lần này tại Vientiane không có gì mới, đã được nhắc đến nhiều lần tại các diễn đàn khu vực cũng như trong các cuộc gặp song phương giữa Trung Quốc và ASEAN trước đây.
Nhận xét
Đăng nhận xét